لرغونی اوستا ژبه او ننی پشه یی (اوله برخه)

اَوستا ژبه: اَوپشه یي!

اَوستا_داژبه په باختر کي له زرپي اصلي آریابي ژبی خخه ویدی ژبی سره یوخای او غبرگولی، وزیرده، نوم بي باختري ژبه هم بولی، له دي جهتته بولی چي داوستا دکتاب پخواني او خورا زور توک (گاتها) په دغه ژبه لیکل شوی دي، دغه ژبه زند شوی دي، دغه ژبه لیکل شوی زند ژبه هم بلله کیبری.
(ادپښتو ادبیاتو تاریخ لومړي توک ص۱۱۷، پوهاند علامه حبیبي ۱۳۲۵ش کابل)

بیا پدي ژبه کي څنگه که یخنگه یو ضخیم لوی یادشوه کي په ماخذکي چي (اوستا) په نامه دویدنزره پیبندل کیبری کي خوزره کال قدامت او تاریخي کتاب دی چي خصوصا زمونږ هیواد نبارنو، غرونو، دریابونو او نور باختري آریا ثیبانو په اره یادونی کریدی په مونږبی چي مونو زمونږ سره اخستنی هم لره اکتباساتو خخه له ږه گتی آخستنی سره چي زمونږ زمونږ هیبادي پوهانو ټاریخ کري دي له همغو جملو خخه دخکولمو او نومونو په لادندی ډول لغوي مفاهیمومسره یادونه او گورو چي آیا دننی پشه یی ژبه سره والی او نبدیکت لري اونه اونه لري یا خبرنه.

اَوستا کلمه:

اَوستا ترهرخه دمخه به پخیله د اوستا نوم تر تحلیل لاندي راولو، چي دا کلمه دپیره زره ده او داریابي باختر له پخوانو آریابو خخه ددي کلمی په معنا او لغوي تحلیل کي پوهان ډلی دلی ده. هرچا یو خپله توجیبه کریده.
او اشکال بی هم مختلف رانقل شویدي، او یا سته، اویسته، ایسته، افستا، اپست، دپشلوي شکل بی اویستاک دي چي پارمستتر اپستاک ضبط کری دی، چي داکلمه په ساسانی دوره کي عموما مستعمله وه، مگر دا نده معلومه چي اصلي معنائي خه ده. بنایي چي پوهي چي پهلوي اوستاک لکه سنسکریت ویدا غوندی د پوهنی دانش، او علم فهم معنا وي یا بنایي چي معنایي متن اصل وي یا قانون.
(ادپښتو ادبیاتو تاریخ لومړي توک ص۱۲۴، پوهاند علامه حبیبي۱۳۲۵ش کابل)

بیا خنی نور پوهان دا عقیده لري چي اوستا خبی نامفهوم معنا لري، او دوی توبتی لومړی توته آ یعنی نه دوهمه توته ویستا یعنی مجهول، ده چي مرکبآ نامفهوم او مجهول، او نا دانسته ورته وائي، داخکه چي زمانی دوره کي پل تولونه شروع شوه نویب توبتی هسبی وي، چي خوک نه پوهیدل له دغه لا ماله بی نوم مجهول او نامفهوم وبالهه.
(ادپښتو ادبیاتو تاریخ لومړي توک، ص۱۲۴، پوهاند علامه حبیبي۱۳۲۵ش کابل)

اَوستا: خنگه چي دانوم په بره ماخذکي بی مفهوم بلل خوی چي ترنبه بی معناومفهوم باندی سرخلاص نه شو، اوس گورو چي نومورپه دنتی پشه یي ژبی سره وریک ژبی له لري لکه ونه، ولی چي دی کلمی ته ورته کلمی، اوسته، آبستا، اوسیته، آسیته.

آبستا، آپستا، استا) چي دا تول کلمی دپشه یي ژبی خبری دي، چي دهریوکلمی په نوري کلمي هم شته. اوبله داچي دپدي پدي کلمی په ژبی هم شته گرامري جوړبنت له پلوه ص نسبت اضافي حرف (ا) اشاری ضمیراوهم نسبتی داپاره راخي.
لکه: دواستا په یعنی دواروواسو، لهمستا یعنی دهغه کار، لایستا کار، یعنی دهغه ورو، سیستا یعنی دهغه دور، اسمستا یعنی دهغه پلار. لامستا یعنی دهغه پلار. تاتستا یعنی دهغه کلی، اگتستا یعنی دهغه بی، گورالستا یعنی دهغه خبری بي.
اوس راخو نور یو مهمو کلمو معنا او مفهوم ته کوم چي پبره ماخذکي یادونه شوی ده.

اَوستا: یعنی ددی لغوی معنا دوپبی، بی، یا دعوت بی.
اَوستا: یعنی ددی لغوی معنی اوره بی یا داوره.
اُویستا: یعنی ددی لغوی معنا لور بی یا دلور.
آبستا: یعنی ددی لغوی معنی حیا بی، شرم بی، ناموس بی، عزت بی.
آبستا: یعنی ددی لغوی معنی ناهواره، بکته بره.
اَپستا: یعنی ددی لغوی معنی لفظونه بی، خبری بی، وینابی، نصیحت بی، یادالفاظوا خبرومجموعه. زما به آند چی دغه کتاب نوم اصلي همدغه (اَپیستا) وي، چي داکنون فعل خخه یدپشه یي ژبي دادکبیک گریدل، لفظدیدل، خبری کول کول مصدر ررخه فعل خخه دنمونونیادونه واریانی اوپیدی اره می اپنشد کلمه کی توضیح کريه دلته هم دلنیه توگه یادونه کوم.

آپ: دادپشه یي ژبی یوعام لفظ مستعل دی چي فصاحت او بلاغت ته ویلی کیبری چي لغوي معنی بی غږ، ویل خبری اواز سره دي.
س: دا دپشه یي ژبي نسبتي اشاري دپاره کارول کیبری لکه: اتیس (دفغه)، اگتس (دفغه)، میس (دخبري) میس (ددخفه)وغیره.
تا/قا: داهم دپشه یي ژبی نسبتي لاحقه ده چي دپیروکلمو په آخرکي استعمال لري، مولستا، اولوتا، ملن اوتا، گوس اوتا، ورگ اوتا وغیره.
اَپستا: یعنی ددی کلمی پوره لغوی معنی لفظونه بی، خبری بی، وینابي، نصیحت بی او یادالفاظوا خبرومجموعه، یاد الهامي وینا کتاب.

مثالونه:
۱۱ کیس اَپستا گهل مَه وایا. یعنی دخبره مه غورخوه یا مه ردوه.
۱۲ وري اَبستا تیس ساتا. یعنی نور دهغه شرم اویحائی وساته.
۱۳ تبناهراَپستی اریکم. یعنی ستاسي هره وینا دی آورم.
متل: ملاس ککیستا کن مه دیا خو اَپستا کن دیا. یعنی دملاکول مه منه خووینابي ومنه.

شعر: وري آپ نه کاکم تبنانتی، شام او دام اره گربیکم
آپ آپي تاریبي تر جوپتنا، نخستون اَپستا گلوبیکم.
یعنی یو محبوبه خپل محبوب ته گله کوي وایي چي ما یو خبره کری وه خوجواب دي پرانکړ، نوري خبري درسره نکرم ولی چي دبي دیارخبره غورخوي.

زراتشترا:
زرتشترا تراوستا دوهم روسته مهم نوم اوددی کتاب کوی، چي زردشت یا زرتشترا نو داسپی، چی بخدي آرثیانو یو نوم وري دیني مبلغ او موسس دی، چي دغه نوم په مختلفو شکلونو نوپه مختلفو شکلونو لکه زراتشترا لکه زردشت، زردشت، زردادشت، زرتشترا، زرتشترا کی گاتهاپه اومگرپه تاریخ بی زرتشترا راغلي دی.
پوهاندبیل کری دی لکه: دستوري زوي، دلاوراوبن خاوند، طلا داسپي بربنیبیدونکي، دبیراوبن خاوند، دژیراوبن خاوند، زاره اوبن خاوند اوگر زرجوري.
(ادپښتو ادبیاتو تاریخ لومړي توک ص۱۲۷-۱۲۸، هاند علامه حبیبي۱۳۲۵ش کابل)

لکه چی ددی نوم اومعنا دمخلتفي نظرونه لیدل کیبري بیلابیل مفهوم دي، که دپشه یي ژبی وریته ورتی نظر تهبده نه ي. دا دپشه یي ژبی ورته مفهوم ته نوم او ورته کلمه دا دي له دوو کلمو (زر+ دشت یا زر+ تشت) ځخه جوریده، چی عامه توگه دزردشتي او زرتشترا ویلی کیبري، چی هریو له غواره پلفظ په لادي پدول اووضاحت او توضیح راول عکومي چي پشه یي ادب سره ورته وي.
زر: چی دا په عامه توگه طلا، سره، بیا داسپي خزیته ویلی شی او دایو لرغوني لاحقه ده چي دپیرو اریابي ژبو کی مستعمل دی خصوصا دژبوکي داردي دیزوز، شون زر، سونیک زر، سونیک زر، شلیک زر، سلیک زر اوهمدا سي دپینتو نور زر او زیره وغیره چی زما په اند اد زراتو اصل کیدرو مجموعه ده.
تشت: داهم دپشه یي ژبي (تشت) لفظ ته ورته کلمه ده وگه (خانک) ته وپلی کیبری کیدائي شی دی اصل اوجمع بی یعنی (پشت) بی لکه شیروتشتی، شوروه تشتی، اون تشتی، منیو تشتی، انگر تشتی وگوریبی.
زرقشتی: یعنی ددی کلمه لغوی معنی اومفهوم د سره زروخانک، طلائي جام، قیمتی پیاله سره جوریبری.

مثالونه:
۱۱ گنیج زرتشتی یه آو اپگاینچ. یعنی لوی خلکو به سره زروخانک کی پویي خواره.
۱۲ شره انگرتشتی جبنا گیگ. یعنی په سربی اورخانک اینبی وه چی عرض ته لار.
متل: زرتشتی که که بیم آگی، شله تشتیکهه دبیام یعنی چی سره زروخانک کی راکوله نوردختیوخ کی راکوه.

شعر: