داردستان دپشه یي ژبي یی نوم!

داردستان: (دارستان)

داردستان دازمونر دهیواد له دپیروپخوانیوقومونوخخه یوقوم دی، اوداد اریانا شمال شرقی خنیوکي بی استوگنه کوله او اوس هم دنورستان اوداردستان په سختواوغرنیبوسیمبوکي اوسیبري. (۱)

بیابل خائ کي محترم کهزادصیب دفرانسوي تاریخیوپوه واله دوپوسن له قوله لیکي: داریدیان (دا رديان) چي دخنیونبواعلاموخخه داسی زمانو زمانو له دیروپخوانیبو ددارديان خی معلومبیبر چي داسی زمانو زمانو له دیروپخوانیبو خخه له خایه خیل خاباخوغخیدلی ندی، ژبه یی دیره پخره اوخنیبی کلمی موندل بکبنی کیبری، چی دا ویدی شکل بي ساتلی دی. (۲)

اوبیاتاریخ اوزپیرسن په حواله گریسر پبوپه یوبال خخه خبی لیکي کیبکي، یوبل خخه اوخیرنوخخه تیرپوبواشاراوخیرنوخخه تیربوباوازی داردستان دارديد خبه بللی ده. (۳)

داردستان: خنگه چي پبره ماخذکو کي ووبلی شول لیکنو چي پبربونوخخه دارديد اردستان تیربروخخه اره توضیح کوو، لکه خنگه چي خنگه پبره یادونه کوی، دارستان اودارديد لهجولفظ اوکلمه اوکلوکوتابونوکي دخنبونوکه لغتونو اوکل لیکنو کیشویده هندوکش دشرقی خنبونوکه اوبیا رادستان اورنوروتاریخبی کتابونوکي وشویده هندوکش دشرقی خنیونوکه اود پیرکرکتیانوپري یازوروکتی، لهجونباهت لري، اوسنسکریت اودپیراکرت لهجولفظاوکلمه اواخله ترشمالی هندپوري تولسیمی توله یاد کیبنکو نوروتاریخوکتابونوکی د پیسکاکی یاد ستان به نامه لیکنو کیشوید ه.

داردستان له دوو کلمو خخه جوریه دی و (دار)اوبل (ستان)، چی دپشه یي بي پدوهل بی (ستان) خی دد وهم اضافي حرف دی.

دار: د(دار) لغوي معنی غراولرگی په معنی دي، چي نورگانومعنا هم راخي هم راخو ورا خی خودلته دی معنی خوگردی چي کوم عام اصطلاح دی اوتاریخپوهانواطلاق پرکري دی.

س: چی پشه یي ژبی کي پشه یي ژبي (س) پشه یي نسبت اوافعالوجمع کولو کاروپري کیبری.
لکه: الله پاکس، دالله پاک، پلمس، دقلم، دکتاب: کتبس، ایمیس. ایمیس. دی، دي، ایتیس: یاافغنس: افغن، دافغان.
افغان دتاجکس د تاجک، پشه ییس د پشه یی، دعالم خبری او همدا سي نور.

قان: دپشه یي ژبی (تیک یا تانیک) شتیدل، میشتیدل مصدرخخه را ولتلي کان مکان فعل دی، چی داسمکانفعل دی وتلي اسمکان فعل دی وتلی اسمکان فعل دی وتلي دپشه یي لهجوپه لهجوپه لهجوپه ددسبت سره تناسب سره خوکتان وایی اوخوک(تون) سره وابی چي پرخائ ولاری ستن ته هم (ت ون، ثن) ویلی کیبری، یعنی ناستي، مشیتیدنبی معلوم خائ پرخائ اوخونی سره راخی.
لکه: تان: خائ، تانا: مرکز: تانی: مرکزی خائ، تانک: خونه: تانک اوجمع بی تانیک اوتصغیري حالت بی - تونک

خائیگوتی یا ننبه شوی خائ همداسی نور.
دار-س-قان: اوس راخو دی ته چي کلمی دا (دار+س+تان) خنگه یو بله سره ترل کیبري.
لکه: دار- غر، س- نسبت یا نسبلونه، تان: خائ، یعنی (دارس تان) دارستان چي عام املا له رویه (داردستان) لغوي معنی بی غریزه، دغرونوخائ، چی پدی کی(ر) پدل کي یو اضافي حرف دي چي کوم عام اصطلاح سره کارول اولیکل کیبري (داردستان) اومشهور دی چي بیا (داردستان) پلغوي معنی بی غریزه سیمه یادغرونونوسیمه یاغرونوسیلسله په معنا سره جوریبري.

اواصطلاحی معناگانی بی لمری سرکي شوي دي، اودد ی سیمی خلک اوددی سیمی خلک اوژبه یی تاریخ اوخبه پیهوانو لخوادارد اردستان لخوادارد اردستان نومول شوی چی نومونکوی یوعام نوم دارد ستان اوخلکو ته خلکو اوخلکو ته دارديد ی نومول شوی اودی سیمی تی منسوب دی ویلی شوی دي، چي بیاداردستان تها ورته دارستان تها اراز نومونه ویربیل چاپریل خیل چاپریال اوله چاپریال نه سترپه بهرم گوکیبری.

لکه: نورستان، کابلستان، زابلستان، سیوستان، ترکستان، تخارستان، افغانستان، هندوستان پدي نومونوکي چي پیرونوم خوک یونوم جدا او بیل بیل کري ابیرا بیرته را یوحائ کی یوحائ کیري را بیرته ابیرا بیرته اویخائ کریتها ابیضروریبه یوخائ کول را نه ی به بضروری بحائ کول ری ی ادپشه یي ژبی گرامرته امخخه لهمخبه بکیبری.

محاورې:
۱۱ دارس کوخي پاسرا شن. یعنی دغریه خیته کیزانی دي.
۱۲ یماس تان اندوگش شیت. یعنی دبازخونه هندکش دی.
۱۴ افغانس تانیا کندارشی. یعنی دافغان وطن قندهارد ی.
۱۵ مکتب معلمس لریک تان شی. یعنی معلم مکتبن بونی خای دی.
متل: لامائ شورنگنا که سوستیابیک، دارائ شورپنگ لامه نینگیاکن!
یعنی دکلی سیبی کمزری شی له غره نه گیدربی راکوزیري.
شعر: داردستان وطنی پی لهه وطنی کوثیک آخی
اکه خالی بی خبر لهه وطنی نبی موخي (مات حسن خان پخوانی شاعر)
یعنی که غرثیزي سیمه ته لاپشلی نوخلی لاس بیرته راستون شی خه به پکبنی مونده نه کري.
شعر: اکه نه بوجیکی داردستان آوزیدي
مکان یان بوجی اسرافیل آوزیدي (نورونی)
یعنی شاعر پشه یي قوم ته یوکنایه کي وایي چي دارديه دي ته آوازسره پواز شی چي دیبا داسرافیل پهآوازته وبنبه ویسي شی کیدائي شی هم آوازی شعرد پشه یي ژبي درتینده مجلی لیکل شوی.

نور ببلگویه توگه دکلیو دکخایونو نومونه:
دارستان: پسوات کوهستان کي دیوی غراوخای نوم. (یعنی غره یزه سیمه)
دار دري: دلغمان ولایت پهالیشنگ ولسوالی، کیدیوی یوخای اوکلی نوم. (یعنی دغره دروازه)
دار وارا: پهلغمان البینگار تمبل پهدره کیدیویی ناستي خائ نوم. (یعنی دغره ناستي خائ)
دار واز: پهبدخشان ولایتکی دیوی ولسوالی اوکلی نوم. (یعنی دغره دروازه)
دار: دغزنی ولایتد جاغوری سنگ ماشه او دجنوب ختیخ په ۱۷۵ کیلو متری کی دیوی کلی نوم.
دارخیل: دپکتیا ولایت د خاجیوعلی خیبوجنوب ختیخ پهتیخ ته دیوی کلي نوم (دغره خلک)
دارگلی: دننگرهار ولایت دکامی ولسوالی کیدیوکلي نوم. (یعنی غرگرگوتی)
دارگی: دخوست ولایت متون قربی لویدیخ پهکیلومتری کیدیوی کلي نوم. (یعنی غروگئ)
داری: دپکتیا ولایت دخدرانو وزی قربی جنوب ختیخ پهکیلومتری کیدیوی کلي نوم. (یعنی غریاغره یزه)
دارديک: دبامیانو ولایت دپنجاب د کلا مشک جنوب لویدیخ ته دیوی کلي نوم. (یعنی غره خلک یاوسیدونکی)
درمن: دبدخشان ولایت دروازوالسوالی درواندکلی خای جنوب لویدیخ ته دیوی کلي نوم. (یعنی دغرونوخای یا خال)
دارخیل: دپنجشیرالسوالی کی یوی قبیلی اوکلي نوم. (یعنی دغره خلک یا قبیله)
داروالی: پهدیرکی دی تلاش تهنبدی یوخای اوکلي نوم. (یعنی دغرونوپیرئ یا دلرگوتال)
دارورپا: پهدیرکی دی دیوی سیمی اوخای نوم. (یعنی اوخت غریادلرگولوی پال)
داریل: دگلگت اودیر ترمینخ دیوی سیمی نوم. (یعنی دغرونوسلسله یابوغریزه سیمه پسي پرله غره یزه)

ماخذونه:
۱۱ دافغانستان پخوانی تاریخ ص۱۲۲-کابل چاپ. احمدعلی کهزاد.
۱۲ دافغانستان پخوانی تاریخ ص۱۲۷، لومړی توک. احمدعلی کهزاد
۱۳ دافغانستان پخوانی تاریخ ص۱۲۷، لومړی توک. احمدعلی کهزاد.
۱۴ پشه یي دیوان (پشه یي پخوانی شاعرانوشعرونه) (فصادقی تولونه . ناچاپ.
۱۵ پشه یي متل: دفضل الرحمن صادقی تولونه . ناچاپ.
۱۶ دافغانستان جغرافیه قاموس مختلفی گنی.

لیک: فضل الرحمن آخندزاده (صادقي)